Categorie: Tips | Geplaatst op 03-03-09 door Elles Dijkhuizen

Fotograferen, iedereen kan het. Bij de één is het een kwestie van 'het knopje' indrukken terwijl bij de ander een spiegelreflex te vinden is met allerlei instelmogelijkheden erop waarvan de meeste mensen nog nooit gehoord hebben. Maar wie maakt nu de beste foto's? De kwaliteit van de foto wordt namelijk maar voor een deel bepaald door je apparatuur en de instellingen die je gebruikt. Wat er echt toe doet is de compositie: de manier waarop je de elementen van je foto in beeld brengt. Het is één van de geheimen van de fotografie en het verschil tussen 'zomaar een plaatje schieten' en serieus nadenken over wat je in beeld wil brengen. En over dit geheim zal ik je in dit artikel wat meer gaan vertellen.

Het kader
Het kader is iets waar iedereen bij elke foto mee te maken krijgt, maar waar weinig mensen zich echt bewust van zijn. Het kader zijn de randen waarin de foto zich bevind. Alles wat je binnen dit kader stopt, bepaalt hoe je foto wordt. Denk hier bewust over na, stop je teveel informatie in één kader dan wordt je foto veel te druk en ontneem je de aandacht van het eigenlijke onderwerp. Te weinig zorgt dat de foto te saai wordt waardoor mensen de moeite niet meer willen nemen om eens echt naar de foto te kijken. Bedenk daarom van tevoren precies wat je wilt laten zien met je foto en zorg dat je ook niet meer of minder dan dat in het kader hebt staan. Hieronder een klein voorbeeldje van te veel en te weinig informatie:

Dit is een foto waar teveel informatie op staat. Het onderwerp is duidelijk deze twee mensen, maar aan de linkerkant zie je nog een stukje lichaam van een persoon die niet geheel op de foto staat. Hierdoor trekt hij de aandacht weg van het eigenlijke onderwerp.

Op deze foto staat te weinig informatie, omdat het onderwerp er niet in zijn geheel op staat. Je mist van zowel de vrouw als de man een gedeelte van de arm. De kijker krijgt hierdoor een onnatuurlijke indruk, wat de foto niet boeiend zal maken,

Dan de uiteindelijke goede foto. Beide personen staan er in zijn geheel op, en bij de man is duidelijk te zien dat hij zijn handen onder tafel houd. Vergelijk deze foto ééns met de bovenstaande foto's en bepaal welke jij het mooist vind. Ik durf te wedden dat het de onderste is!

Welk soort kader?
Een kader kan verschillende verhoudingen hebben. De meeste compact camera's schieten een beeld van 3:4. een bijna vierkant kader waar je zowel horizontaal als verticaal voldoende ruimte hebt om je onderwerp goed in beeld te krijgen. Het nadeel van zo'n kader is wel dat je vaak aan ofwel aan de zijkanten van de foto wat ruimte overhoud of boven/onder. Het is dus moeilijker om zo'n kader goed te vullen. De wat duurdere en modernere camera's schieten allemaal in de verhouding 2:3. Hierdoor is de foto wat breder als je de camera in zijn gewone stand houd, en is de foto bijvoorbeeld geschikt voor landschappen. Houd je de camera verticaal, dan heb je een smal maar lang beeld waardoor je bijvoorbeeld één persoon er goed op krijgt. Kies daarom zorgvuldig de manier waarop je de camera houd, en welke verhoudingen je gebruikt.

Compositie
Wat nauw met het kader samenhangt, is de compositie. Compositie betekent: de manier waarop je verschillende elementen in je kader plaatst. Elke foto heeft een onderwerp. Door een goede compositie te gebruiken zorg je dat het onderwerp en eventuele bij-onderwerpen duidelijk uit je foto komt. Bovendien kent de compositie nog een paar wetten die ervoor zorgen dat de foto niet overkomt als een 'standaard plaatje', maar als een foto die boeit: hoe simpel het onderwerp ook is.

In de fotografie, maar ook in de schilderkunst bestaat er een wet die zich de Gulden Snede noemt. Het klinkt heel moeilijk, sterker nog er zitten zelfs wiskundige formules achter. Gelukkig is deze heel simpel uit te leggen en zal ik aan de hand van een voorbeeldje laten zien dat het werkt.

Hierboven is een kader te zien die opgedeeld is in vlakken door lijnen. Je moet je het zwarte als een foto voorstellen en de lijnen door het beeld heen zien. Een algemene wet is dat op deze lijnen de meeste aandacht van de kijker ligt. Als het onderwerp op zo'n lijn ligt en het liefst op een kruispunt, dan zal deze een stuk boeiender en duidelijker overkomen, dan dat je hem in één van de zwarte vlakken plaatst. Een simpeler voorbeeld hieronder:

Bij het bovenste plaatje heb ik het onderwerp op een lijn gelegd. Ondanks dat een paar beugels voor aan het stuur niet heel erg boeiend zijn, komt de foto beter over dan op het plaatje eronder waat het onderwerp precies in het midden staat.

Bij landschapsfoto's kun je de Gulde Snede toepassen door de horizon op één van de lijnen te plaatsen. Behalve dat de horizon goed geplaatst is kun je ook eens nadenken over het onderwerp van je foto. Is de lucht heel mooi en wil je de nadruk daarop leggen, dan plaats je de horizon op de onderste lijn. Wil je dat de nadruk ligt op bijvoorbeeld de zee, of prachtige graslanden, dan kun je de horizon op de bovenste lijn leggen. Ga zelf maar eens experimenteren bij een open veld. Maak maar eens twee foto's één met de horizon op de bovenste- en één met de horizon op de onderste lijn en zie het verschil!

Om nog even verder te gaan op het landschap, maar ook zeker niet onhandig is bij ander soort foto's,  is het creëren van diepte. Één foto bestaat namelijk uit drie 'levels' de voorgrond, het midden en de achtergrond. Mis je één van deze drie levels, dan zal er geen diepte in je foto te zien zijn.

Kijk eens naar de bovenstaande foto, er is duidelijk diepte in te zien. Hoe komt dat? Probeer zelf eens de drie levels eruit te halen voordat je verder leest. De voorgrond is in dit geval de straat met de huisjes. Het midden de gebergten en de achtergrond de zon.

Lijnen
Het laatste onderwerp wat ik ga behandelen met betrekking tot de compositie zijn lijnen. Lijnen zitten in elke foto en worden vaak onbewust gebruikt. Ben je jezelf echter bewust van deze lijnen, dan ben je in staat hele boeiende composities te maken. Lijnen kunnen ervoor zorgen dat je onderwerp extra benadrukt wordt, maar het onderwerp kan zelf ook een lijn zijn. Omdat er niet echt theorieën zijn ga ik aan de hand van een paar voorbeelden laten zien wat lijnen allemaal kunnen doen.

In deze foto is het onderwerp de zon, toch staat deze maar heel klein op de foto. Hoe heeft de fotograaf dan toch de nadruk kunnen leggen? Als je eventjes naar de foto kijkt zie je heel duidelijk een platte Z aan lijnen staan. Deze Z staat zo gekanteld dat deze precies naar de zon wijst en het blik toch uitkomt bij de zon. Knap hè?

De volgende foto beschikt wat overbodige randen en is volgens de theorieën van het kader niet correct. Als je even de zwarte randjes wegdenkt zie je een lucht met de zon weer als onderwerp. Hier zijn de lijnen moeilijk te herkennen maar je kunt in dit geval de zon als middelpunt zien met allerlei lijnen die naar de zon wijzen erin. Dit komt omdat de foto met een bolle lens is genomen en de wolken naar de zon wijzen.

Op de laatste foto is het onderwerp zelf een lijn. In dit geval is de stam van de boom een lijn die schuin uit het kader lijkt te komen. De zijtakken zijn weer individuele lijntjes die weer op de hoofdlijn uitkomen en zo de nadruk op de stam leggen. Ik denk dat voor velen deze lijnen moeilijk te zien en te begrijpen zijn, oefening baart kunst is het enige advies wat ik nu mee kan geven.

Tot slot
Na het lezen van dit artikel zal er een heleboel informatie op je af gekomen zijn. De wat ervaren fotografen zullen het meeste wel herkennen. De mensen die net beginnen, zullen er een tijdje over doen voordat zij bij elke foto bewust gaan nadenken. Om deze theorieën heer en meester te worden is het noodzaak dat je veel foto's maakt en jezelf bij elke foto even afvraagt wat het onderwerp is, of deze op de Gulden Snede ligt en of er een voor-, midden- en achtergrond nodig is. Op dat moment ben je al een stuk verder en kun je overgaan tot de lijnen. Hoe vaker je dit doet, des te beter het gaat. Er zullen dan steeds meer boeiende foto's uit je camera rollen met elk weer een boeiende compositie. Succes!